Αγκάθια και πεταλούδες

Αυτός ο πίνακας είναι δείγμα μιας κοντινής ματιάς στη φύση, εστιάζοντας την προσοχή του θεατή σε λεπτομέρειες των φυτών, των εντόμων και άλλων οργανισμών που ζουν κοντά στο έδαφος. Τα έργα αυτού του τύπου είναι γνωστά στα ιταλικά ως sottobosco, που σημαίνει χαμηλή βλάστηση ή θάμνοι. Ο καλλιτέχνης είναι Όττο Μαρσέους φαν Σκριεκ, που το έργο του κινείται ανάμεσα στην τέχνη και την επιστήμη. Εκτός από το ότι ζωγράφιζε, είχε και ζώα και παρατηρούσε τη φύση. Οι παρατηρήσεις του συνέβαλαν επίσης στην ανάπτυξη της εντομολογίας, βοηθώντας τον Γιοχάνες Σβάμερνταμ να ανακαλύψει τις παρασιτικές σφήκες.

Ο Φαν Σκριεκ μέσω της ζωγραφικής προσπαθούσε να κατανοήσει τον φυσικό κόσμο. Στα έργα του, μετέτρεψε ό,τι θα μπορούσε να προκαλέσει φόβο ή ανησυχία σε ένα νέο αισθητικό σύνολο. Αν και οι ζωγραφιές του περιέχουν πολλές λεπτομέρειες που μπορούν να ερμηνευτούν συμβολικά–όπως το φίδι που ενσαρκώνει το κακό ή η πεταλούδα που συμβολίζει την ψυχή–δεν έχουν ηθικοπλαστικό χαρακτήρα. Η ιδιαίτερη αξία του έργου του έγκειται στην ισορροπία που πέτυχε ανάμεσα στην αλληγορία και την αποστασιοποιημένη επιστημονική παρατήρηση. 

Οι ζωγραφιές του Φαν Σκριεκ αποτελούσαν μέρος μιας ευρύτερης αναζήτησης του 17ου αιώνα για τα ίχνη του θεού στα έργα της φύσης. Την εποχή εκείνη, η θεωρία της αυτόματης γένεσης ήταν ακόμη ευρέως αποδεκτή· υποστήριζε ότι οι κατώτερες μορφές ζωής, όπως τα έντομα, τα βατράχια ή οι μύκητες, δημιουργούνταν αυθόρμητα από αποσυντιθέμενη ύλη. Ο Φαν Σκριεκ και οι μελετητές που σχετίζονταν με αυτόν αμφισβήτησαν αυτή τη θεωρία. Σκοπός τους ήταν να δείξουν ότι όλα τα όντα είχαν κοινή προέλευση–ότι δηλαδή δημιουργήθηκαν από τον θεό και υπόκεινται στους ίδιους νόμους της φύσης. Ο καλλιτέχνης μάλιστα σχεδίαζε να δημοσιεύσει ένα εικονογραφημένο σύγγραμμα φυσικής ιστορίας, αν και δεν κατάφερε να το πραγματοποιήσει. Παρ’ όλα αυτά, άφησε πίσω του έργα πλούσια σε λεπτομέρειες και γεμάτα κρυφά νοήματα, που θεωρούνται ισοδύναμα με επιστημονικά συγγράμματα και λειτουργούν ως μια μορφή οπτικής εγκυκλοπαίδειας.

Παρουσιάζουμε το σημερινό έργο τέχνης χάρη στο Εθνικό Μουσείο στην Κρακοβίας, όπου πρόσφατα άνοιξε η Ευρωπαϊκή του Πινακοθήκη Τέχνης. Είναι γεμάτη με τα πιο ενδιαφέροντα και σημαντικά έργα Ευρωπαϊκής ζωγραφικής και γλυπτικής του 13ου έως και του 20ου αιώνα από τις συλλογές του Εθνικού Μουσείου. Δες κάποια από τα διαμάντια του που εκτίθενται αυτή την εποχή!

ΥΓ. Η τέχνη είναι γεμάτη από εκπληκτικά πλάσματα. Ανακάλυψε έντομα και μικρά ερπετά μέσα σε πίνακες ζωγραφικής!