Witold Wojtkiewicz
W ciągu kilku lat spędzonych w Krakowie Witold Wojtkiewicz często bywał w domu Stanisława i Elizy Pareńskich. Tam też poznał ich córki: Marynę, Zofię i Elizę (znaną w rodzinie jako Liza). Inteligentne, oczytane i nieco ekscentryczne siostry stały się sławnymi muzami środowiska artystycznego Młodej Polski i zostały uwiecznione w literaturze oraz malarstwie.
Sama Liza Pareńska była postacią delikatną i dotkniętą problemami. Nieśmiała, wrażliwa i niestabilna emocjonalnie, od najmłodszych lat zmagała się z lękiem społecznym i zaczęła sięgać po alkohol i morfinę, aby sobie z tym poradzić. W 1910 roku poślubiła poetę Edwarda Leszczyńskiego; oboje byli osobami wrażliwymi psychicznie i żyli w wyniosłym, oderwanym od rzeczywistości świecie artystycznej wrażliwości. Z czasem Liza sięgnęła po silniejsze narkotyki, co pogłębiło jej lęki i depresję. Zmarła w wieku 35 lat w wyniku samobójstwa.
W dziele Portret Lizy Pareńskiej Wojtkiewicz ujawnia swoją najbardziej liryczną i wrażliwą stronę. Nie ma tu śladu ironii ani groteski, które często pojawiają się w jego pracach z tego okresu. Chociaż Liza była uważana za najpiękniejszą z sióstr, portret ten unika idealizacji. Jej twarz – bardziej intrygująca niż konwencjonalnie piękna – nosi cichy wyraz melancholii i refleksji. Jej wzrok odwraca się od widza, unikając kontaktu wzrokowego i sugerując poczucie wewnętrznego wycofania, jakby była pochłonięta swoim prywatnym światem.
Oświetlenie potęguje ten nastrój: ciepły blask lampy padający z prawej strony delikatnie oświetla jej szyję i kwiaty we włosach, podczas gdy twarz pozostaje częściowo w cieniu. Stonowaną, liryczną atmosferę podkreśla subtelna paleta żółci, czerwieni i pomarańczy. Na tle tych ciepłych barw wyróżnia się biała suknia, mieniąca się subtelnymi odcieniami różu, błękitu i fioletu. Luźno naszkicowane tło i ubranie skupiają uwagę na twarzy modelki, namalowanej lekkimi, delikatnymi pociągnięciami pędzla. Włosy, upięte wysoko i ozdobione różami, nadają tej 18-letniej dziewczynie zarówno uroku, jak i cichej godności, podkreślając jej eteryczną kobiecość.
P.S. Młoda Polska była jednym z najbardziej twórczych okresów w historii polskiej sztuki. Poznajcie Stanisława Wyspiańskiego – geniusza secesji z Polski!