Paul Klee
Edebiyat Paul Klee'nin sanatına girmenin bir yolunu neredeyse hep bulmuştur, İran Bülbülleri de muhtemelen 14. yüzyıl İranlı şair Hafız-ı Şirazi'nin şiirinden etkilenmiştir. Klee, Johann Wolfgang von Goethe'nin Doğu-Batı Divanı sayesinde Hafız ile karşılaşmış denebilir. Kitap, İranlı şairi ve imgelemini Almanca konuşan okuyucu kitlesine tanıtmıştır.
Hafız'ın şiirlerinde aşk, şarap, güzellik ve tabiat övülerek çoğu kez dünyevi arzularla ruhun hasreti arasında kolaylıkla gidip gelinir. Süreğen simgelerinden iki tanesi bülbül ile güldür: Bülbül özlem dolu sevgiliyi temsil ederken gül kusursuz, hatta yüce, güzelliği somutlaştırır. Klee iki motifi de sulu boya çalışmasına katar. Sol alt tarafta pembe bir gül belirirken üç, tuhaf, keskin hatlarla çizilmiş bülbül merkeze hakimdir. Üstelik bir tanesi kelimenin tam anlamıyla tutkudan sarhoşa dönmüşçesine baş aşağı dönmüştür.
Klee, bizzat dille de oynar. R ve N harfleri, muhtemelen Rose (Gül) ve Nachtigallen'e ("bülbül"ün Almancası) karşılık gelmektedir, basit bir işaretin ötesinde resmin bir unsuru haline gelir. Bülbüllerin kuşların, yıldızların, yarım ayların ve diğer gök şekillerinin yanı sıra, düşlerden çıkmış aynı mekanda onlarla süzülmektedir.
Ayrıca yapıt, Klee'nin İran minyatür resmine duyduğu hayranlığı göz önüne serer. Mücevher benzeri renkler, ince süsler, geleneksel perspektifi göz ardı ediş ve ölçekteki eğlenceli değişimler, İran el yazması resimlerini hatırlatır. Kemerin ya da yarı çekilmiş perdelerin ardından beliriyormuş gibi duran kompozisyon dahi minyatürün minimini biçimini çağrıştırır. Klee'nin Alman müzelerinde İran sanatıyla pek çok kez karşılaşma fırsatı vardı, kuvvetle muhtemel de binlerce nesnenin sergilendiği ve arkadaşı Vasili Kandinski dahil olmak üzere çağdaş sanatçılarda pek güçlü bir izlenim bırakmış Münih'teki 1910 yılındaki başlıca İslam sanatı sergisini görmüştür.
Not: 2027'nizin daha fazla sanatı hak ettiğini hatırlatalım. Yeni takvimlerimiz de bu iş için biçilmiş kaftan.
Ek Not: Paul Klee'ye ait Balık Büyüsü'nün derinlerdeki o sihirli dünyasına dalmaya ne dersiniz? Yüzeyin altında hangi tuhaf yaratıkların ve simgelerin sizi beklediğini görün.