Εβραία με τα Πορτοκάλια

Ανάμεσα στους λίγους πίνακες που ο Πολωνός ζωγράφος Αλεξάντερ Γκιερίμσκι θαύμαζε πραγματικά από τα δικά του έργα, ξεχωρίζει το Εβραία με τα Πορτοκάλια. Παρά την τάση του να είναι ιδιαίτερα αυστηρός με τα έργα του, εξέφρασε σπάνια ικανοποίηση σε ένα γράμμα προς τον φίλο του, Πρόσπερ Τζιεκόνσκι:

''Ενώ η Εβραία...ίσως ήταν ο καλύτερος μου πίνακας (...), διαβολικά ζωηρός και πολύχρωμος. Ίσως υπερβάλλω-αλλά παρ'όλα αυτά, αν πρόκειται να επιστρέψω στη σοβαρή ζωγραφική, θα μου μείνουν μεγάλες και μεσαίου-μεγέθους φιγούρες-τέρμα τα τοπία για εμένα.''

Ο πίνακας εκπλήσσει με τον εντυπωσιακό ρεαλισμό του. Το πρόσωπο της γυναίκας αποδίδεται με συγκινητική λεπτομέρεια, αντανακλώντας εξάντληση, παραίτηση, και το βάρος της φτώχειας. Ο Γκιερίμσκι σπάνια ασχολούνταν με την προσωπογραφία, καθιστώντας τον πίνακα Εβραία με τα Πορτοκάλια ένα εξαιρετικό έργο ανάμεσα στα αστικά τοπία του εκείνης της περιόδου, όπου οι φιγούρες συχνά έχουν έναν δευτερεύοντα ρόλο. Η ικανότητα του να αιχμαλωτίζει τα ακατέργαστα συναισθήματα του μοντέλου, είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Εκείνη την περίοδο ο ίδιος αντιμετώπισε οικονομικές δυσκολίες, και ένιωθε παρεξηγημένος στην πατρίδα του. Οι καλλιτεχνικοί κύκλοι της Βαρσοβίας τον επέκριναν επειδή αποικόνιζε καθημερινά θέματα, αντί να αντλεί έμπνευση από την ιστορία.

Είναι αδύνατον να αγνοήσει κανείς την ταραχώδη ιστορία του πίνακα Εβραία με τα Πορτοκάλια, κατά την διάρκεια του πολέμου. Ο πίνακας που αποκτήθηκε από το Εθνικό Μουσείο της Βαρσοβίας το 1928, ήταν κρυμμένος στην αποθήκη του μουσείου, κατά το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά την διάρκεια της Εξέργεσης της Βαρσοβίας, ο Στανίσλαβ Λόρεντζ διευθυντής του μουσείου, είδε τα κιβώτια αποθήκευσης που περιείχαν το έργο τέχνης, αλλά μέχρι να επιστρέψει στην κατεστραμμένη πόλη τον Ιανουάριο του 1945, ο πίνακας είχε εξαφανιστεί μαζί με μισό εκατομμύριο αριστουργήματα που είχαν κλαπεί κατά την διάρκεια του πολέμου από την Πολωνία. Θεωρώντας ότι ο πίνακας είχε χαθεί για πάντα, εμφανίστηκε ξαφνικά το 2010 σε έναν οίκο δημοπρασιών στο Μπούξτεχουντε, κοντά στο Αμβούργο. Αναγνωρίστηκε μέσω προπολεμικών φωτογραφιών από την συλλογή του NMW, και ανακτήθηκε χάρη στις προσπάθειες του Υπουργείου Πολιτισμού και Εθνικής Κληρονομιάς της Πολωνίας. Έπειτα από μία εκτεταμένη διαδικασία συντήρησης, ο πίνακας Εβραία με τα Πορτοκάλια αποκαταστάθηκε στο Εθνικό Μουσείο της Βαρσοβίας, όπου παραμένει ένα από τα κορυφαία εκθέματα της Γκαλερί Τέχνης του 19ου αιώνα.