Η Παρθένος και το Θείο Βρέφος με την Αγία Άννα και τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή

Η Παρθένος και το Θείο Βρέφος με την Αγία Άννα και τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή (ευρύτερα γνωστό ως το Σχέδιο του Burlington House) είναι ένα μεγάλο σχέδιο του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Η κλίμακα και η μορφή του υποδηλώνουν ότι προοριζόταν ως προσχέδιο για ζωγραφικό πίνακα, αν και κανένα σωζόμενο έργο του Λεονάρντο δεν βασίζεται απευθείας σε αυτό. Ενδέχεται να δημιουργήθηκε ως προετοιμασία για μια χαμένη ή μη υλοποιημένη παραγγελία του Λουδοβίκου ΙΒ' της Γαλλίας. Παραμένει το μοναδικό μεγάλης κλίμακας σχέδιο του Λεονάρντο που σώζεται μέχρι σήμερα.

Το θέμα συγχωνεύει δύο δημοφιλή μοτίβα της φλωρεντινής ζωγραφικής του 15ου αιώνα: την Παρθένο και το Θείο Βρέφος με τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, και την Παρθένο και το Θείο Βρέφος με την Αγία Άννα. Η σύνθεση είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Τα γόνατα των δύο γυναικών δείχνουν σε διαφορετικές κατευθύνσεις, με της Μαρίας να στρέφονται έξω από το πλαίσιο προς τα αριστερά, ενώ ο κορμός της περιστρέφεται απότομα προς τα δεξιά, δημιουργώντας μια κυματιστή, σπειροειδή κίνηση. Ωστόσο, παρόλο που τα κάτω μέρη των σωμάτων τους αποκλίνουν, τα πρόσωπά τους στρέφονται το ένα προς το άλλο, καθρεφτίζοντας το ένα το άλλο τόσο έντονα που το όριο μεταξύ των άνω κορμών τους σχεδόν διαλύεται, σαν να μοιράζονται μια ενιαία μορφή. Αυτή η δυναμική συστροφή μεταφέρεται και στο Θείο Βρέφος, του οποίου το σώμα, καθώς κρατιέται σχεδόν οριζόντια από τη μητέρα του, περιστρέφεται γύρω από τον άξονά του, με το κάτω μισό στραμμένο προς τα πάνω και το πάνω μισό στραμμένο προς τα κάτω.

Τα δύο ζευγάρια προσώπων είναι προσεκτικά σκηνοθετημένα: το βλέμμα και ο φωτισμός στο πρόσωπο του Χριστού αντικατοπτρίζουν εκείνα της μητέρας του, ενώ ο Ιωάννης ο Βαπτιστής αντικατοπτρίζει την Αγία Άννα. Ένα σιωπηλό δράμα εκτυλίσσεται μέσα από την ανταλλαγή των βλεμμάτων. Η Άννα χαμογελά με λατρεία στη Μαρία, ίσως τιμώντας εκείνην που όλες οι γενιές θα αποκαλούσαν ευλογημένη. Η Μαρία παρακολουθεί τον Χριστό, ο οποίος υψώνει το χέρι του ευλογώντας τον μεγαλύτερο ξάδερφό του, Ιωάννη, ο οποίος, παρά την ηλικία του, δέχεται την ευλογία ταπεινά, προοικονομώντας τα δικά του λόγια ότι δεν ήταν «άξιος ούτε να του λύσει τα σανδάλια». Ο υψωμένος δείκτης της Άννας, που δείχνει προς τον ουρανό δίπλα στα κεφάλια των παιδιών, μοιάζει να υποδεικνύει την πραγματική πηγή αυτής της ευλογίας — μια αινιγματική χειρονομία, τυπική του Λεονάρντο, η οποία επαναλαμβάνεται στον Μυστικό Δείπνο και στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή του.

Υ.Γ. Ανακάλυψε τα ημιτελή έργα του Λεονάρντο ντα Βίντσι! Για περισσότερα κείμενα σχετικά με τον Ιταλό δάσκαλο, δες τα παρακάτω.