Nachtfotografie van zwarte punten, kleine entiteiten van fijnstoffelijke kracht (zielszaadje)

Ter gelegenheid van Wereld Fotografiedag zoomen we vandaag in op een bijzonder en fascinerend hoofdstuk uit de geschiedenis van de fotografie: de pogingen van Hippolyte Baraduc om het onzichtbare vast te leggen.

In 1896 verscheen De menselijke ziel: haar bewegingen, haar lichten en de iconografie van het fluïdisch onzichtbare. Het boek presenteert de unieke theorieën van de Franse arts Hippolyte Baraduc. Hij geloofde dat levende wezens doordrongen waren van een onzichtbare kosmische kracht. Hij noemde deze energie de "odische vloeistof". Volgens Baraduc bestond deze levenskracht binnen een alomvattend medium met de naam Somod. Met een nieuw fotografisch proces—door hem iconografie genoemd—zou deze kracht zichtbaar worden.

Baraduc wees conventionele fotografie af. Speciaal geprepareerde fotoplaten konden volgens hem de onzichtbare uitstraling van gedachten, emoties en de menselijke ziel registreren. Vaak liet hij een camera-objectief helemaal achterwege. Hij plaatste de platen direct tegen het lichaam, soms zelfs tegen het voorhoofd. Hij geloofde dat ze de "innerlijke lichtkracht" van een persoon konden vastleggen via elektrovitale stromen, in plaats van via gereflecteerd zonlicht. De uiteindelijke beelden interpreteerde hij als visueel bewijs voor psychische en spirituele krachten. We zien abstracte vormen, aura's, lichtgevende netwerken, handafdrukken en stralingspatronen. Hij zag daarin uitingen van gebed, verdriet, gedachten of de ziel zelf.

Tegenwoordig geldt de theorie van Baraduc als pseudowetenschappelijk. Zijn fotografische claims zijn al lang weerlegd. Toch neemt zijn werk rond 1900 een boeiende plaats in op het snijvlak van fotografie, geneeskunde, psychologie en het occulte. Baraduc was een gerespecteerd arts die in het Salpêtrière-ziekenhuis samenwerkte met neurologen. Hij voerde zijn experimenten uit in een tijd waarin de grens tussen wetenschappelijk onderzoek en spirituele speculatie opvallend fluïde was.

PS Een ander bovennatuurlijk fenomeen uit de victoriaanse fascinatie voor fotografie was de geestenfotografie. Deze claimde de schimmen van overledenen samen met de levenden vast te leggen.

PPS De kunstgeschiedenis zit vol verrassende ideeën, vergeten theorieën en buitengewone experimenten. Onze gratis cursus Hoe naar kunst te kijken leert je hoe je dit soort werken met een nieuwsgierige blik benadert. Je ontdekt de historische context én begrijpt waarom ze ons ook vandaag nog zo fascineren.