Paul Klee
Literatuur vond regelmatig haar weg naar de kunst van Paul Klee, en Perzische nachtegalen is waarschijnlijk geïnspireerd door de poëzie van de 14e-eeuwse Perzische dichter Hafez. Klee kwam Hafez mogelijk tegen via de West-oosterlijke divan van Johann Wolfgang von Goethe, die de Perzische dichter en zijn beeldtaal introduceerde bij een Duitstalig publiek.
Hafez’ poëzie bezingt liefde, wijn, schoonheid en de natuur, en beweegt zich daarbij moeiteloos tussen aardse begeerte en spiritueel verlangen. Tot zijn terugkerende symbolen behoren de nachtegaal en de roos: de nachtegaal staat voor de smachtende minnaar, terwijl de roos volmaakte, zelfs goddelijke schoonheid kan belichamen. Klee brengt beide motieven samen in zijn aquarel. Linksonder verschijnt een roze roos, terwijl drie vreemde, scherp getekende nachtegalen het midden domineren. Een ervan staat zelfs ondersteboven, alsof hij letterlijk dronken is van verlangen.
Klee speelt ook met de taal zelf. De letters R en N, die waarschijnlijk verwijzen naar Rose en Nachtigallen (Duits voor “nachtegalen”), worden onderdeel van het beeld in plaats van louter bijschriften. Ze zweven naast de vogels, sterren, maansikkels en andere hemelse vormen, die allemaal dezelfde droomachtige ruimte delen.
Het werk laat ook Klees fascinatie voor de Perzische miniatuurschilderkunst zien. De juweelachtige kleuren, de verfijnde ornamentiek, het negeren van het conventionele perspectief en de speelse verschuivingen in schaal doen denken aan Perzische manuscriptillustraties. Zelfs de compositie, die zich lijkt te openen door een boog of uit elkaar geschoven gordijnen, wijst op het intieme formaat van een miniatuur. Klee had in Duitse musea veel gelegenheid om Perzische kunst te zien, en hij zag vrijwel zeker de grote tentoonstelling van islamitische kunst in München in 1910, waar duizenden objecten te zien waren en die bijzonder veel indruk maakte op kunstenaars van die tijd, onder wie zijn vriend Wassily Kandinsky.
PS Vergeet niet dat je 2027 meer kunst verdient. Onze nieuwe kalenders staan klaar om daarvoor te zorgen.
PPS Duik in de magische onderwaterwereld van Paul Klees Vissenmagie. Ontdek welke vreemde wezens en symbolen onder het oppervlak op je wachten.