Autoportret z telefonem

Wiktoria Goryńska (1902–1945) była jedną z najwybitniejszych przedstawicielek warszawskiej szkoły drzeworytu w okresie międzywojennym. Urodziła się i wychowała w Wiedniu, dzieciństwo spędziła w Wielkiej Brytanii, studiowała w Wiedniu i Warszawie.

Najbardziej znany drzeworyt Goryńskiej, Autoportret z telefonem, przedstawia artystkę w norweskim swetrze z ostrym dekoltem, trzymającą w jednej ręce słuchawkę telefoniczną, a w drugiej ołówek. To połączenie przedmiotów sugeruje, że była ona profesjonalistką, niezależną i samowystarczalną, niepotrzebującą męskiego wsparcia. Telefon, który przerywa jej pracę przy desce kreślarskiej, może odnosić się do jej pracy, działalności społecznej, a nawet sportu. Jest to wyraźnie kobieta zaangażowana w wiele dziedzin życia. Nic nie wiadomo o życiu uczuciowym Goryńskiej – wydaje się, że nigdy nie nawiązała trwałego związku. Jej głębokie przywiązanie do zwierząt, zwłaszcza kotów, wydaje się rekompensować brak relacji osobistych.

Ten nowoczesny wizerunek aktywnej, niezależnej kobiety nie odzwierciedla popularnego wyobrażenia o „sztuce kobiecej” z okresu międzywojennego – skupionej na tematach takich jak moda czy natura – ale przedstawia wyłaniającą się emancypację kobiet. Jednocześnie Goryńska była oddaną córką, o czym świadczą jej portrety rodziców, oraz zagorzałą patriotką. Nie dystansowała się od życia rodzinnego, a jej światopogląd wydaje się bardziej konserwatywny niż postępowy, mimo że zachęcała kobiety do uprawiania sportu, w tym do nietypowego wyboru, jakim było szermierka.

Podczas II wojny światowej i okupacji Polski przez nazistów była aktywna w ruchu oporu. Po klęsce powstania warszawskiego została wysłana do obozu przejściowego, a następnie deportowana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, gdzie zginęła.

P.S. Jest coś magicznego w drzeworytach z początku XX wieku, które wyglądają zarówno nowocześnie, jak i często tajemniczo. Przenieście się do fascynującego czarno-białego świata grafik Felixa Vallottona!