Osty i motyle

Ten obraz jest przykładem bliskiego ujęcia natury, które skupia uwagę odbiorcy na detalach roślin, owadów oraz innych stworzeń żyjących w pobliżu ziemi. Tego rodzaju dzieła znane są pod włoską nazwą sottobosco, oznaczającą runo lub poszycie leśne. Autorem tego obrazu jest Otto Marseus van Schrieck, którego twórczość można umiejscowić na pograniczu sztuki i nauki. Artysta, oprócz malarstwa, zajmował się hodowlą zwierząt i prowadzeniem obserwacji przyrodniczych. Jego studia przyczyniły się również do rozwoju entomologii, jako że pomogły Johannesowi Swammerdamowi w odkryciu gatunku pasożytniczych os.

Van Schrieck wykorzystywał malarstwo jako sposób na okiełznanie świata natury. Poprzez sztukę przekształcał to, co budzi lęk lub niepokój, w nową, estetyczną całość. Choć na jego obrazach pojawia się wiele szczegółów, które można interpretować symbolicznie – jak wąż uosabiający zło czy motyl symbolizujący duszę – nie mają one charakteru moralizatorskiego. Szczególną wartość jego dzieł stanowi równowaga, jaką artysta osiągnął między alegorią a pozbawioną emocji przyrodniczą obserwacją.

Obrazy van Schriecka wpisywały się w nurt XVII-wiecznych poszukiwań śladów Boga w dziełach stworzenia. W tamtym okresie wciąż popularna była teoria samorództwa, zakładająca, że niższe formy życia, takie jak owady, żaby czy grzyby, powstają spontanicznie z gnijącej materii. Van Schrieck oraz związani z nim uczeni podważali tę teorię. Ich celem było wykazanie, że wszystkie istoty mają wspólny rodowód, zostały stworzone przez Boga i podlegają tym samym prawom natury. Artysta planował nawet opublikowanie ilustrowanego traktatu przyrodniczego, nie udało mu się jednak zrealizować tego zamiaru. Niemniej pozostawił po sobie pełne detali i ukrytych znaczeń obrazy, które uznawano za równoważne dziełom naukowym i stanowiące rodzaj wizualnej encyklopedii.

Dzisiejsze dzieło prezentujemy dzięki Muzeum Narodowemu w Krakowie, w którym niedawno otwarto Galerię Sztuki Europejskiej. Jest ona pełna najbardziej interesujących i najwspanialszych dzieł europejskiego malarstwa i rzeźby powstałych między XIII i XX wiekiem, znajdujących się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Spójrzcie więc na kilka perełek, które są tam obecnie prezentowane!

P.S. Sztuka jest pełna zaskakujących stworzeń. Odkryjcie obrazy z owadami i istotami pełzającymi!