Spacerowicz

W wieku zaledwie 21 lat student, który dopiero co ukończył studia w Karlsruhe, zgłosił swój pierwszy poważny obraz olejny na wystawę w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie – i nadał mu tytuł, który był, całkiem świadomie, ostrym żartem. Niemiecki tytuł tego dzieła, Spaziergänger, oznacza „spacerowicza” lub „przechodnia”, ale Klinger użył go ironicznie: nic w tej scenie nie przypomina przyjemnego spaceru.

Elegancko ubrany młody mężczyzna w meloniku dosłownie stoi plecami do ściany – długiej, jaskrawej ściany z czerwonej cegły, która dzieli kompozycję na pół i zasłania widok na horyzont. Został osaczony przez bandę zbirów, w odpowiedzi wyciągnął rewolwer: w tamtych czasach była to niezwykle nowoczesna, typowo amerykańska broń, której obecność w europejskiej scenie rodzajowej budziła zdziwienie. Obraz krążył nawet pod alternatywnymi tytułami: Der Überfall („Napad”) oraz – gdy Klinger próbował zgłosić go do Salonu Paryskiego – Cerné („Otoczony”). Każdy z tych tytułów nieco bardziej odsłaniał prawdziwy temat obrazu: nagą trwogę w sytuacji bez wyjścia.

Już sama sceneria wiele mówi. Nie jest to właściwe miasto, lecz jego przedmieścia. Są to dawne tereny rolnicze pochłonięte przez spekulacje nieruchomościowe w okresie boomu Gründerjahre w Niemczech (szybka industrializacja i rozkwit gospodarczy w Niemczech i Austrii w XIX wieku, a konkretnie po zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku) – ziemia, która była już zniszczona, zanim jeszcze cokolwiek na niej zbudowano. Klinger pozostawia przestrzeń między postaciami szeroką i pustą, dodatkowo rozciągniętą przez niezwykle wydłużony format płótna oraz długie, ostre cienie.

Klinger zyskał później znacznie większą sławę dzięki swoim akwafortom (zwłaszcza dziesięcioczęściowej serii Parafraza na temat znalezienia rękawiczki), a później także rzeźbie, której kulminacją był pomnik Beethovena na wystawie wiedeńskiej secesji w 1902 roku.

P.S. Historie takie jak „Spacerowicz” pokazują, jak wiele jeszcze można odkryć, gdy spojrzymy poza powierzchnię obrazu. Dowiedzcie się, jak odczytać ukryte znaczenia, symbole i kontekst historyczny w naszym bezpłatnym kursie Jak oglądać sztukę.

P.P.S. Potrzebujecie przerwy od pracy lub szkoły? Rozwiążcie nasz quiz i sprawdźcie, czy potraficie odgadnąć, kiedy powstały te dzieła sztuki! Więcej quizów znajdziecie poniżej.