Νυχτερινή φωτογράφιση μαύρων σημείων, μικροσκοπικών οντοτήτων μιας λεπτής άυλης δύναμης (σπερμάτων της ψυχής)

Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Φωτογραφίας, στρέφουμε το βλέμμα σε ένα από τα πιο ξεχωριστά και συναρπαστικά κεφάλαια της ιστορίας της φωτογραφίας - τις προσπάθειες του Ιππολύτ Μπαραντύκ να αποτυπώσει το αόρατο.

 

Το βιβλίο Η Ανθρώπινη Ψυχή: Οι Κινήσεις της, τα Φώτα της και η Εικονογραφία του Ρευστού Αοράτου, που εκδόθηκε το 1896, παρουσιάζει τις πρωτότυπες θεωρίες του Γάλλου γιατρού Ιππολύτ Μπαραντύκ, που πίστευε ότι κάθε ζωντανός οργανισμός διαπερνάται από μια αόρατη κοσμική δύναμη, την οποία ονόμαζε «Οδικό ρευστό». Σύμφωνα με τις απόψεις του, αυτή η ζωτική ενέργεια υπήρχε μέσα σε ένα καθολικό μέσο που αποκαλούσε Σομόδ και μπορούσε να γίνει ορατή μέσω μιας φωτογραφικής διαδικασίας την οποία ονόμαζε εικονογραφία.

Απορρίπτοντας τη συμβατική φωτογραφία, ο Μπαραντύκ υποστήριζε ότι ειδικά επεξεργασμένες φωτογραφικές πλάκες μπορούσαν να καταγράψουν τις αόρατες εκπορεύσεις των σκέψεων, των συναισθημάτων και της ανθρώπινης ψυχής. Συχνά μάλιστα δεν χρησιμοποιούσε καθόλου φωτογραφικό φακό. Τοποθετούσε τις πλάκες απευθείας πάνω στο σώμα, ακόμη και στο μέτωπο, πιστεύοντας ότι μπορούσαν να αποτυπώσουν το «εσωτερικό φως» ενός ατόμου μέσω ηλεκτροζωτικών ρευμάτων και όχι μέσω του ανακλώμενου ηλιακού φωτός. Οι εικόνες που προέκυπταν, τις οποίες ο ίδιος θεωρούσε ορατές αποδείξεις ψυχικών και πνευματικών δυνάμεων, περιλαμβάνουν αφηρημένες μορφές, φωτοστέφανα, φωτεινά πλέγματα, αποτυπώματα χεριών και ακτινωτά σχήματα. Ο Μπαραντύκ τα ερμήνευε ως εκδηλώσεις της προσευχής, της θλίψης, της σκέψης ή ακόμη και της ίδιας της ψυχής.

Σήμερα, οι θεωρίες του Μπαραντύκ θεωρούνται ψευδοεπιστημονικές και οι ισχυρισμοί του σχετικά με τη φωτογραφία έχουν προ πολλού απορριφθεί. Ωστόσο, το έργο του κατέχει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα θέση στο σημείο όπου συναντώνται η φωτογραφία, η ιατρική, η ψυχολογία και οι αποκρυφιστικές αντιλήψεις των αρχών του 20ού αιώνα. Ως καταξιωμένος γιατρός, που συνεργαζόταν με τους νευρολόγους του νοσοκομείου Σαλπετριέρ, ο Μπαραντύκ πραγματοποίησε τα πειράματά του σε μια εποχή κατά την οποία τα όρια ανάμεσα στην επιστημονική έρευνα και την πνευματιστική αναζήτηση παρέμεναν ιδιαίτερα ρευστά.