Henri Matisse
In het schilderij van vandaag onderzoekt Henri Matisse een reeks tegenstellingen—tussen schilderen en tekenen, kleur en schaduw, spontaniteit en structuur—die centraal stonden in zijn werk en in de moderne Franse schilderkunst van het begin van de jaren 1940. Op 7 juni 1942 schreef Matisse aan zijn zoon, kunsthandelaar Pierre Matisse, dat hij het verlangen had om in zijn schilderijen dezelfde directheid en eenheid te bereiken als in zijn tekeningen—“zonder tegenspraak.” Hoewel hij vond dat zijn recente Thèmes et variations-tekeningen gevoel en emotie met vrijheid overbrachten, vreesde hij dat zijn schilderijen die directheid verloren door hun zorgvuldig georkestreerde vlakken van egale kleur.
Zittende jonge vrouw met een amberkleurige ketting was een poging om die spanning op te lossen. Werkend over een eerdere verflaag, bracht Matisse voornamelijk verdunde pigmenten aan met losse, expressieve penseelstreken. Zo werden bijvoorbeeld de blonde krullen van het model opgebouwd met gele streken die in een groene onderlaag zijn geblend, tegen een zwarte achtergrond, waardoor een dynamisch oppervlak ontstond dat bruist van beweging. Een groot deel van het schilderij werd uitgevoerd alla prima, oftewel in één enkele, ongecorrigeerde laag, wat de snelheid en het zelfvertrouwen van zijn lijntekeningen oproept, maar dan in olieverf.
In dit werk heroverweegt Matisse ook de relatie tussen lijn en kleur. Hij schilderde de japon van het model met levendige banen rood en geel, en gebruikte fijne, kalligrafische streken van zwart en kobaltviolet—bijna alsof hij met pen of houtskool tekende—om de plooien van haar jurk weer te geven. Deze lijnen rijmen visueel met de zwierige arabesken die in de zwarte achtergrond zijn gekrast, waarschijnlijk met het uiteinde van een penseel of een paletmes. Op die manier transformeert Matisse het zwarte vlak tot iets grafisch en ritmisch, vergelijkbaar met een linoleumsnede. Het fungeert niet langer als een leegte of achtergrond, maar wordt een actieve, lichtgevende oppervlakte.
PS Geïnspireerd door Matisse's dynamisch schilderij? Onze online cursus Hoe naar kunst te kijken zal je door de geheimen van de moderne kunst leiden en zal je helpen anders naar kunst te kijken.
PPS Hier zijn 20 schilderijen van Henri Matisse, één van de vaders van de moderne kunst.