Stilleven

Met zijn scherp gedefinieerde vormen en vlakke kleurvlakken en patronen toont Stilleven de visuele energie van Fernand Légers gedurfde moderne stillevens uit zijn volwassen periode. Het werk, geschilderd in 1927, weerspiegelt zijn voortdurende betrokkenheid bij het purisme, de esthetiek die door Le Corbusier en Amédée Ozenfant werd gepropageerd en die duidelijkheid, logica en rationele orde voorstond in het streven naar een duurzame kunst die geworteld was in de moderne materiële wereld. Aangetrokken door deze principes (met name de overtuiging dat orde fundamenteel is voor artistieke creatie), sloot Léger zich aan bij de beweging, leverde hij bijdragen aan het tijdschrift L'Esprit Nouveau en richtte hij in 1924 samen met Ozenfant de Academie voor moderne kunst op. Hoewel de ideeën van het purisme een grote invloed hadden op het werk van Léger, kwamen ze vooral krachtig tot uiting in zijn stillevens uit het midden van de jaren twintig, waarin hij de relaties tussen ruimte en schaal, en tussen organische en mechanische vormen onderzocht door middel van zorgvuldig geconstrueerde composities.

In deze werken bereikte Léger een evenwichtige, architectonische balans, waarbij hij visuele spanning creëerde door het bewust naast elkaar plaatsen van alledaagse voorwerpen. Deze vormen, ontleend aan de geïndustrialiseerde stedelijke wereld van zijn tijd, zijn vereenvoudigd, geïsoleerd en monumentaal weergegeven binnen de ambigue ruimte van het beeldvlak. In Stilleven brengt Léger een groep herkenbare elementen – een kunstmatig vervaardigde vis, een mechanische hoekmeter en liniaal, en een stenen buste van een vrouw met een klassiek kapsel – samen tot een complexe, meerdelige compositie. Een soortgelijke groepering komt voor in twee andere schilderijen uit hetzelfde jaar, die beide ook de vis en de hoekmeter bevatten, maar dan in omgekeerde posities. Hier krijgt de vis een art-deco-karakter door zijn rood-wit geruite patroon, terwijl de centraal geplaatste liniaal het thema van nauwkeurige metingen introduceert.

De hoekmeter, die in een stompe hoek in het midden van het doek hangt, vormt een chevron- of pijlvorm die het oog van de kijker door de compositie leidt. De scherpe geometrie en ritmische, ladderachtige markeringen contrasteren scherp met de zacht gemodelleerde buste aan de rechterkant – het enige object dat met subtiele gradaties van licht en schaduw is weergegeven. De pijlvorm, die zich tussen het antieke beeldhouwwerk en het duidelijk moderne kunstaas bevindt, suggereert mogelijk een conceptuele link tussen traditie en modern design, waarmee wordt gesuggereerd dat de principes die het ene vormgeven ook het andere kunnen beïnvloeden.

PS Ontdek meer opvallende stillevens in onze Eten& Drinken, set van 50 ansichtkaarten—nu verkrijgbaar met 15% korting!

PPS Een hoekmeter en een liniaal – in dit stilleven staan wiskundige instrumenten centraal! Verbaast het je om deze elementen in het schilderij te zien? Dat hoeft niet, want kunst en wiskunde zijn nauw met elkaar verbonden!