Hermione von Preuschen
In 1887 schilderde de Duitse kunstenaar Hermione von Preuschen dit monumentale symbolistische schilderij. Het maakte haar vrijwel van de ene op de andere dag beroemd — niet alleen om wat ze afbeeldde, maar vooral door het schandaal dat erop volgde.
In het midden van de compositie staat de Dood zelf: een skelet, gekleed als een heerser, gehuld in een prachtige paarse mantel afgezet met hermelijn. Op zijn schedel rust een ijzeren kroon met scherpe punten. Met de ene hand leunt de Dood op een zwaard, met de andere stoot hij een rijkelijk gedecoreerde troon omver. Een met edelstenen bezette kroon is al op de grond gevallen, terwijl één skeletvoet stevig op een wereldbol rust. De boodschap is eenvoudig. Geen rijkdom, macht of aardse autoriteit kan aan de dood ontsnappen. Hier is de Dood de ultieme keizer – de heerser over de hele wereld.
Toen von Preuschen het schilderij in 1887 indiende voor de tentoonstelling van de Berlijnse Academie, werd het door de jury afgewezen. Het probleem was blijkbaar niet de Dood zelf, maar wie de toeschouwers zouden denken dat de Dood voorstelde. De Academie vreesde dat het schilderij zou kunnen worden geïnterpreteerd als een toespeling op de Pruisische keizer Wilhelm I, die toen 90 jaar oud was. Von Preuschen wist zelfs een verklaring te verkrijgen dat de keizer zelf geen bezwaar had tegen het werk, maar de jury bleef bij haar weigering.
De kunstenaar reageerde meesterlijk. In plaats van zich neer te leggen bij het besluit van de Academie, huurde ze zalen af in Berlijn. Ze stelde het schilderij op eigen initiatief tentoon en vroeg toegangsgeld. Tegen die tijd hadden de kranten al uitgebreid over de controverse bericht, waardoor de onafhankelijke expositie uitgroeide tot een sensatie. Het publiek stroomde toe om het verboden schilderij te zien, critici debatteerden over de beslissing van de Academie en de 33-jarige kunstenaar stond plotseling in het middelpunt van het Berlijnse culturele leven.
Dankzij de Alte Nationalgalerie in Berlijn kunnen we Mors Imperator vandaag presenteren. Het schilderij is nu te zien in de tentoonstelling Schandaal! Hermione von Preuschen en de “Mors Imperator” tot en met 15 november 2026.
Is dit verhaal niet verbazingwekkend? Als je meer wilt weten over hoe kunst ons kan verrassen, uitdagen en intrigeren, volg dan onze gratis online cursus Hoe kijk je naar kunst? :)
PS Als je meer schilderijen wilt zien die even macaber als fascinerend zijn, ontdek dan de schedels in de kunst!