طبیعت بی‌جان با مرد ثروتمند و لازاروس فقیر

اوسیاس بِرت که حدود سال ۱۵۸۰ در شهر آنتورپ به دنیا آمد، از پیشگامان سبک «طبیعت بی‌جان» به حساب می‌آید. این نقاشی یکی از نمونه‌های شاخص و اولیه از مهارت فوق‌العاده اوست. اثر با اندازهٔ ۵۱ در ۷۳ سانتی‌متر (۲۰ در ۲۹ اینچ)، فقط یک نمایش زیبا از اشیای لوکس نیست، بلکه یک داستان اخلاقی برگرفته از کتاب مقدس را هم روایت می‌کند.

در پس‌زمینه، داستان «مرد ثروتمند و لازاروس» را می‌بینیم. مرد ثروتمند هر روز با شکوه و تجمل ضیافت برپا می‌کند، در حالی که لازاروس، یک گدای فقیر، جلوی در خانه او افتاده و آرزو دارد حتی خرده‌نان‌های سفره‌اش نصیبش شود. سگ‌ها زخم‌هایش را لیس می‌زنند. بعد از مرگ، لازاروس به دست فرشتگان به نزد ابراهیم در بهشت برده می‌شود، اما مرد ثروتمند در دوزخ عذاب می‌کشد.

تضاد میان فراوانی و فقر کاملاً چشمگیر است. با این حال، نقاشی فقط یک پیام اخلاقی ساده را نشان نمی‌دهد. خوراکی‌های روی میز (شیرینی‌ها، کلوچه‌ها و ادویه‌های شیرین‌شده) نمادی از فرهنگ تازهٔ سفره‌آرایی و پذیرایی در هلندِ حوالی سال ۱۶۰۰ هستند؛ دوره‌ای که تجمل و نمایش جایگاه مهمی در مهمانی‌ها پیدا کرده بود.

در عین حال، بِرت به شکلی ظریف به یک واقعیت جهانی هم اشاره می‌کند. شکر، که مادهٔ اصلی این خوراکی‌هاست، از طریق مستعمره‌های اروپایی در قاره آمریکا وارد می‌شد و با کار اجباری و استثمار بومیان برده‌شده تولید می‌گردید. بنابراین این نقاشی هم زیبایی را نشان می‌دهد و هم به واقعیت‌های پیچیده و گاه تاریک پشتِ ثروت اشاره می‌کند. دقت فوق‌العاده بِرت در جزئیات و ترکیب‌بندی باعث شده این طبیعت بی‌جان حال‌وهوای یک نقاشی داستانی پیدا کند؛ اثری که یادآوری می‌کند لذت‌های دنیوی گذرا هستند و حساب‌وکتاب اخلاقی دیر یا زود فرا می‌رسد.

این اثر باشکوه (راستی بعد از دیدنش کسی گرسنه نشد؟) در یک مجموعه خصوصی نگهداری می‌شود، اما امروز با همکاری و به لطف «بنیاد موزه هوخستِدر» در شهر لاهه آن را معرفی می‌کنیم:

پ.ن: اگر از این نقاشی‌های خوشمزه خوشتان می‌آید، مجموعه «۵۰ کارت‌پستال غذا و نوشیدنی» را هم ببینید.

پ.ن.۲: این هم «۷ ضیافت مشهور در تاریخ هنر»!