رهگذر

مکس کلینگر در تنها ۲۱سالگی، زمانی که تازه تحصیلاتش را در کارلسروهه به پایان رسانده بود، نخستین نقاشی مهم رنگ‌روغن خود را برای نمایشگاه آکادمی سلطنتی برلین فرستاد‌ و عنوانی برای آن انتخاب کرد که کاملاً عامدانه، شوخی‌ای نیش‌دار بود. عنوان آلمانی این اثر، «Spaziergänger»، به معنای «قدم‌زن» یا «رهگذر» است، اما کلینگر آن را با لحنی کنایه‌آمیز انتخاب کرده بود: هیچ‌چیز در این صحنه به پیاده‌روی دلپذیر شباهت ندارد.

مرد جوانی خوش‌پوش با کلاه لبه‌گرد، به معنای واقعی کلمه پشتش به دیوار است، دیوار بلند و زننده‌ای از آجر قرمز که ترکیب‌بندی را به دو نیم تقسیم می‌کند و هرگونه چشم‌اندازی از افق را می‌بندد. گروهی اراذل اوباش او را به دام انداخته‌اند و او در واکنش به آنها، هفت‌تیرش را بیرون کشیده است؛ سلاحی که در آن زمان بسیار مدرن و مشخصاً آمریکایی به شمار می‌رفت و حضورش در صحنه‌ی ژانر اروپایی بسیار قابل توجه بود. این نقاشی حتی با عنوان‌های دیگری نیز شناخته می‌شد: حمله «Der Überfall» و، زمانی که کلینگر تلاش کرد آن را به سالن پاریس بفرستد، محاصره‌شده «Cerné». هر یک از این عنوان‌ها اندکی بیشتر از موضوع واقعی تصویر پرده برمی‌دارند: ترسی عریان در موقعیتی که هیچ راه گریزی از آن وجود ندارد.

خودِ محل وقوع صحنه نیز معنادار است. اینجا دیگر خودِ شهر نیست، بلکه حاشیه‌ی ناهموار و ناتمام آن است؛ زمین‌های کشاورزی سابقی که در دوران رونق اقتصادی «Gründerjahre» (سال‌های بنیان‌گذاری)، دوره‌ی صنعتی‌شدن سریع و شکوفایی اقتصادی آلمان و اتریش در قرن نوزدهم، به‌ویژه پس از اتحاد آلمان در سال ۱۸۷۱ م. گرفتار سوداگری زمین و املاک شده بودند؛ زمین‌هایی که حتی پیش از آن‌که چیزی روی آن‌ها ساخته شود، زخم خورده بودند. کلینگر فضای میان پیکرها را باز و خالی باقی می‌گذارد و قالب کشیده و نامتعارف بوم، همراه با سایه‌های بلند و تند، این فاصله را حتی بیشتر جلوه می‌دهد.

کلینگر بعدها بیش از همه با حکاکی‌هایش، به‌ویژه مجموعه‌ی ده‌تصویری تفسیری بر پیدا کردن دستکش و سپس مجسمه‌سازی شهرت یافت؛ مسیری که سرانجام به خلق بنای یادبود بتهوون برای نمایشگاه جدایی وین در سال ۱۹۰۲ م. انجامید.

پ.ن. داستان‌هایی مانند اثر رهگذر نشان می‌دهند که وقتی از سطح ظاهری یک نقاشی فراتر می‌رویم، چه چیزهای بیشتری برای کشف کردن وجود دارد. در دوره‌ی رایگان «چگونه به هنر بنگریم» یاد بگیرید چگونه معانی پنهان، نمادها و زمینه‌ی تاریخی آثار هنری را کشف کنید.

پ.ن۲. به استراحتی از کار یا درس نیاز دارید؟ در آزمونک ما شرکت کنید و ببینید آیا می‌توانید حدس بزنید این آثار هنری در چه زمانی خلق شده‌اند! برای آزمونک‌های بیشتر، بخش زیر را ببینید.