James Abbott McNeill Whistler
James Abbott McNeill Whistler was een Amerikaanse schilder maar werkte vooral in het Verenigd Koninkrijk. In augustus 1871 schilderde hij Nocturne: Blauw en zilver – Chelsea. Het is het eerste werk van wat later een reeks van 52 nocturne-schilderijen zou worden (werken die landschappen weergeven zoals ze te zien zijn in de schemering of bij afwezigheid van direct licht).
Voor zijn eerste schilderij koos Whistler een paneel van hard mahoniehout dat al bedekt was met een voorbereidende laag witte verf. Hij maakte het nog gladder door er zelf een donkere laag overheen aan te brengen. Een paneel was een praktische eerste keuze voor een nocturne. De gladheid, het ontbreken van een houtnerf en het stijve, niet-absorberende hout boden een onberispelijk egaal schilderoppervlak waarop zijn verf in dunne lagen kon vloeien. (Whistler zou de dunne lagen lichtgevende verf later ‘sauzen’ noemen.) Het paneel maakte het de kunstenaar ook mogelijk om aanpassingen te maken door verf krachtig weg te wrijven zonder terugveren zoals met een doek. Dit leek ideaal voor het samengesmolten ‘emaille’-oppervlak waar Whistler vaak naar verwees. Juist die gladheid zorgde er echter voor dat de drogende verf zichtbare, pasteuze penseelstreken achterliet. Dat belemmerde de sfumato-achtige sfeer en optische diepte die hij later op doek wel wist te bereiken door verflagen op te bouwen en weer deels af te schrapen.
Het doek werd zijn voorkeursmateriaal voor de meeste van zijn nocturnes, omdat de natuurlijke textuur en het absorberende vermogen hem meer controle gaven over het uiteindelijke resultaat.
Je kunt dit prachtige schilderij momenteel bewonderen in het Van Gogh Museum, in de tentoonstelling Whistler. Dandy en dwarsdenker. Niet te missen als je in Amsterdam bent!
PS Als je zin hebt in nog meer kunst, bekijk dan onze prachtige kalenders en agenda’s voor 2027. Het komende jaar zal gevuld zijn met kunst. Dat beloven we!
PPS Nog meer van Whistlers poëtische visies in deze selectie van 10 van zijn meest fascinerende werken.