تریتون

امروز اثرِ ویژه‌ای از موزه ملی آمستردام را معرفی می‌کنیم.  :)

جان لورنتسو برنینی(۱۶۸۰–۱۵۹۸م.)، استاد بی‌چون‌وچرای مجسمه‌سازی باروک ایتالیا، کسی بود که با هنر پرتوان و نمایشی‌اش، رُم را دگرگون کرد. از مجسمه‌ی آپولو و دافنه گرفته تا خلسه‌ی ترزا مقدس آثار برنینی چنان زنده به نظر می‌رسند که گویی نفس می‌کشند. او تنها مجسمه‌ساز نبود، بلکه معمار و طراح یادبودها و نمادهای ماندگار شهری، مثل میدان سن پیترو و فواره چهار رود نیز بود.

اثری که اکنون در موزه ملی آمستردام به نمایش درآمده، نمونه‌ی تراکوتایی نادری از مجسمه تریتون است که برنینی در سال۱۶۵۳م. آن را خلق کرده است. تریتون با حالت چهره‌ای پرمعنی، ماهیِ دهان‌گشادی را بین دستها و پاهایش محکم گرفته، در حالی که روی صدفی "شناور" ایستاده است. این نسخه‌ای از مجسمه‌ی تندیس مرکزی فواره مورو در میدان ناووناى رم، برای خود برنینی است. این مجسمه با پیچشِ بدنِ عضلانی و حرکت رو به جلو، حسی پویا از خود نشان می‌دهد. تریتون بر صدف بزرگش در جهت فرضی فواره چهار رود، در مرکز میدان، در حال حرکت است و بادی خیالی، موها و ریشِ انبوه این موجود دریایی را به عقب می‌راند. ماهی (دلفین) بزرگ در حال تقلا که در چنگ تریتون است، نشان از کوششی عظیم دارد؛ مفهومی که در نسخه نهایی و کامل فواره، با آبی که از دهان جانور به بیرون می‌جهد تاکید بیشتری بر آن شده‌است.

این مدل قرن‌ها در مجموعه‌ی خصوصی خانواده‌‌ای اشرافی از روم پنهان مانده بود و لایه‌های رنگ تیره، کیفیت و مرغوبیت آن را پوشانده بود. در سال ۲۰۱۸م. بود که پس از مرمت دقیق، هنر دست برنینی دوباره آشکار شد، همان "مدل ساختهٔ دست خودم" که در فهرست صورتحسابش در ۱۶۵۵م. ثبت شده بود.

پ.ن: آیا می‌دانستید که فواره چهار رود دستمایه شایعاتی دربارهٔ اختلاف برنینی با هنرمند و معمار هم‌عصر خود، فرانچسکو بورومینی، بود؟ بیشتر دربارهٔ این ماجرای دوره‌ی باروک بخوانید!