نسخه‌ای خطی با نُه ترنج طلاکاری‌شده

وقتِ درخشش کلی طلاست!

این اثر، برگی از یک نسخه‌ی خطی هندی است. هر یک از این نه ترنج (نقش دایره‌ای) طلایی، پیکره‌ای را در کنار یک حیوان خانگی — یا یک طوطی و یا یک سگ مینیاتوری — نشان می‌دهد. این پرتره‌ها که با طلا به‌زیبایی تذهیب شده‌اند، در بقیه‌ی بخش‌ها تقریباً تک‌رنگ (مونوکروم) هستند و تنها لکه‌ی رنگی متمایز در آن‌ها، نخ‌های سرخی است که پرندگان را به صاحبانشان پیوند می‌دهد. طوطی‌ها حضور پررنگی در ادبیات هند دارند و وجودشان در اینجا ممکن است به نقش نمادین آن‌ها در قصه‌گویی و سنت‌های فرهنگی اشاره داشته باشد.

دست‌نوشته‌ای در بالای این ترنج‌ها دیده می‌شود که روی آن عبارت «تصاویر کوکناریانِ راجپوت(؟)» نقش بسته است؛ عبارتی که می‌توان آن را به «تصویرگریِ راجپوت‌های کوکناری (افیونی/سربزرگ)» ترجمه کرد. اصطلاح «کوکناری» یا همان خشخاشی در اینجا می‌تواند معنای ویژه‌ای داشته باشد: هم می‌تواند به تناسبات اغراق‌آمیز و بزرگِ سرِ این پیکره‌ها اشاره کند و هم تداعی‌کننده‌ی مصرف افیون باشد. وجود حُقه‌ها (قلیان‌های سنتی) در بسیاری از این پرتره‌ها این برداشت را تقویت می‌کند و نشان می‌دهد که این افراد احتمالاً مشغول کشیدن افیون بوده‌اند.

قالبِ دایره‌ای این ترنج‌ها، یادآور کارت‌های بازی سنتیِ «گنجفه» است که با دست نقاشی می‌شدند و اغلب طرح‌هایی دایره‌ای با پیکره‌ها یا حیواناتی کوچک داشتند که با طلا و رنگ‌های محدود اجرا می‌شدند. نقش‌مایه‌های گیاهی و تمرکز روی یک یا دو پیکره در این اثر، شباهت نزدیکی به نمونه‌های شناخته‌شده از آثار مشابه آن دوران دارد.

برگِ عجیب و منحصربه‌فردی است، اما باید اعتراف کرد که بسیار زیباست!

پ.ن: بیایید کاوش در هنر پرظرافت امپراتوری گورکانی (مغولان هند) را ادامه دهیم! با «جالی» آشنا شوید؛ ظریف‌ترین پرده‌های مشبکِ سنگی!

پ.ن.۲: این طوطی‌ها و سگ‌های مینیاتوری که با چنین دقتی ترسیم شده‌اند، بخشی از شیفتگیِ گسترده‌تر هنرمندان به حیوانات به عنوان نماد، همدم و راوی قصه‌ها هستند؛ آثاری که در مجموعه ۵۰ کارت‌پستالی حیوانات در هنر ما گردآوری شده‌اند.