Zelfportret met telefoon

Wiktoria Goryńska (1902–1945) was een van de meest vooraanstaande vertegenwoordigers van de Warschause school voor houtsnijkunst tijdens het interbellum. Ze werd geboren en groeide op in Wenen, bracht haar jeugd door in het Verenigd Koninkrijk en studeerde in Wenen en Warschau.

De bekendste houtsnede van Goryńska, Zelfportret met telefoon, toont de kunstenares in een Noorse trui met puntige halslijn. In de ene hand een telefoonhoorn en in de andere een potlood. Deze combinatie van voorwerpen suggereert dat ze een werkende professional was, onafhankelijk en zelfvoorzienend, zonder de steun van een man nodig te hebben. De telefoon die haar afleidt van haar tekentafel kan verband houden met haar werk, haar sociale activiteiten of zelfs met sport. Ze is duidelijk een vrouw die op verschillende terreinen actief is. Er is niets bekend over het liefdesleven van Goryńska – het lijkt erop dat ze nooit een langdurige relatie heeft gehad. Haar diepe liefde voor dieren, met name katten, lijkt het ontbreken van een persoonlijke relatie te hebben gecompenseerd.

Dit moderne beeld van een actieve, onafhankelijke vrouw weerspiegelt niet het populaire idee van ‘vrouwelijke kunst’ uit het interbellum – gericht op thema’s als mode of natuur – maar geeft juist een beeld van de opkomende geëmancipeerde vrouw. Tegelijk was Goryńska een toegewijde dochter, zoals blijkt uit haar portretten van haar ouders, en ook een uitgesproken patriot. Ze heeft zich niet gedistantieerd van het gezinsleven en haar wereldbeeld lijkt eerder conservatief dan progressief, ook al moedigde ze vrouwen aan om aan sport te doen, waaronder de ongebruikelijke keuze voor het schermen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog en de nazi-bezetting van Polen was ze actief in het verzet. Na het mislukken van de Opstand van Warschau werd ze naar een doorgangskamp gestuurd en vervolgens gedeporteerd naar het concentratiekamp Ravensbrück, waar ze stierf.

PS Er is iets magisch aan houtsneden uit het begin van de 20e eeuw, die er zowel modern als vaak mysterieus uitzien. Treed binnen in de fascinerende zwart-wit wereld van Felix Vallotton!