Leonardo da Vinci
De Maagd en het Kind met de heilige Anna en Johannes de Doper (beter bekend als de Burlington House Cartoon) is een grote tekening van Leonardo da Vinci. De schaal en het formaat doen vermoeden dat de tekening bedoeld was als karton voor een schilderij, al is er geen bewaard gebleven werk van Leonardo dat er rechtstreeks op is gebaseerd. Mogelijk is de tekening gemaakt ter voorbereiding van een verloren gegane of nooit uitgevoerde opdracht voor Lodewijk XII van Frankrijk. Het is de enige grootschalige tekening van Leonardo die bewaard is gebleven.
Het onderwerp combineert twee thema's die in de Florentijnse schilderkunst van de 15e eeuw populair waren: de Maagd en het Kind met Johannes de Doper, en de Maagd en het Kind met de heilige Anna. De compositie is opmerkelijk complex. De knieën van de twee vrouwen wijzen in verschillende richtingen: die van Maria draaien naar links het beeld uit, terwijl haar bovenlichaam scherp naar rechts draait, wat een kronkelende, spiraalvormige beweging oplevert. Maar hoewel hun onderlichamen uiteenlopen, wenden hun gezichten zich naar elkaar toe en spiegelen ze elkaar zo sterk dat de grens tussen hun bovenlichamen bijna oplost, alsof ze één gedeelde gestalte vormen. Die draaiende energie zet zich voort in het Christuskind, wiens lichaam, door zijn moeder bijna horizontaal gehouden, om zijn eigen as draait: de onderste helft is omhoog gekeerd en de bovenste helft omlaag.
De twee paren hoofden zijn zorgvuldig geënsceneerd: de blik en de belichting van Christus spiegelen die van zijn moeder, terwijl Johannes de Doper Anna spiegelt. In de uitwisseling van blikken ontvouwt zich een stil drama. Anna glimlacht vol bewondering naar Maria, misschien om degene te eren die alle generaties zalig zouden prijzen. Maria kijkt naar Christus, die een hand opheft om zijn oudere neef Johannes te zegenen. Johannes neemt die ondanks zijn leeftijd nederig aan, en wijst zo vooruit op zijn eigen woorden dat hij "niet waardig is zelfs maar zijn sandalen los te maken". Anna's opgeheven wijsvinger, die bij de hoofden van de kinderen naar de hemel wijst, lijkt te verwijzen naar de ware bron van die zegen. Dit is een dubbelzinnig gebaar, typerend voor Leonardo, dat terugkomt in Het Laatste Avondmaal en in zijn Johannes de Doper.
PS Ontdek de onvoltooide werken van Leonardo da Vinci! Meer artikelen over de Italiaanse meester vind je hieronder.