Dorp

Jacoba van Heemskerck was een Nederlandse schilder, glaskunstenaar en graficus die werkte binnen verschillende moderne stromingen. Ze specialiseerde zich in abstracte landschappen en stillevens.

De zomers die Jacoba van Heemskerck doorbracht in Domburg, in het huis van haar levenslange vriendin en mecenas Marie Tak van Poortvliet, waren van groot belang voor haar artistieke ontwikkeling. Tijdens haar eerste zomer daar, in 1908, ontmoette ze kunstenaars als Jan Sluijters, Jan Toorop, Else Berg, Charley Toorop, Piet Mondriaan en Lodewijk Schelfhout. Vooral Mondriaan en Schelfhout hadden een diepe invloed op haar vroege werk. Zoals veel kunstenaars uit die tijd raakte ze geïnteresseerd in theosofie en antroposofie; in de winter van 1909 gaf Mondriaan haar zelfs privélessen. Van haar werk uit deze vroege periode is weinig bewaard gebleven, maar de overgebleven stukken tonen duidelijk een luministisch karakter.

Van Heemskercks kubistische fase was kort, maar ook daarin ontwikkelde ze een geheel eigen stijl. Terwijl haar vroege kubistische werken nog gedempte kleuren en een gefragmenteerd lijnenspel vertoonden, evolueerde haar stijl rond 1912–1914 naar heldere, krachtige kleurvlakken, omlijnd door zwarte, hoekige lijnen. Het dateren van haar werk is lastig — ze voorzag haar schilderijen nooit van jaartallen en schreef weinig over haar werkwijze — maar uit de geschriften van Marie Tak van Poortvliet blijkt dat theosofische ideeën over kleur en vorm van groot belang waren voor haar, ook al doet een louter theoretische benadering soms afbreuk aan de artistieke kracht van haar werk.

Het schilderij van vandaag is wellicht haar meest puur kubistische werk. In tegenstelling tot andere werken uit dezelfde periode bevat het geen verwijzingen naar natuurlijke vormen — geen vloeiende, organische lijnen — maar reduceert het alle elementen tot strakke geometrische vormen en minimaliseert het perspectief. In die zin geldt het als een hoogtepunt van het Nederlandse kubisme.

PS Als Van Heemskercks krachtige vormen en levendige kleuren je intrigeren, zul je onze online cursus Cubisme 101 geweldig vinden. Van de baanbrekende experimenten van Picasso en Braque tot de unieke benaderingen van minder bekende kubisten leer je hoe deze stroming artistieke conventies doorbrak — en hoe je kubistische kunst echt kunt leren zien. Schrijf je nu in en ontdek de beweging die de moderne schilderkunst voorgoed veranderde.

PPS Ontdek hoe een religieuze beweging, ontstaan in 1875, een grote invloed had op de kunst rond de eeuwwisseling. Lees meer over de relatie tussen kunst en theosofie.