Max Klinger
Op slechts 21-jarige leeftijd diende een student, net afgestudeerd in Karlsruhe, zijn allereerste grote olieverfschilderij in voor de tentoonstelling van de Berlijnse Koninklijke Academie—en gaf het een titel die heel doelbewust een grap met een addertje onder het gras was. De Duitse titel van dit werk, Spaziergänger, betekent "de wandelaar", maar Klinger bedoelde het ironisch: niets aan deze scène doet denken aan een aangenaam wandelingetje.
Een goedgeklede jongeman met een bolhoed staat letterlijk met zijn rug tegen de muur—een lange, opzichtige bakstenen muur die de compositie in tweeën snijdt en elk zicht op de horizon erachter blokkeert. Hij is in het nauw gedreven door een bende schurken, en als reactie heeft hij een revolver getrokken: destijds een opvallend modern, uitgesproken Amerikaans wapen om in een Europese genrescène te introduceren. Het schilderij circuleerde zelfs onder alternatieve titels: Der Überfall ("De overval") en, toen Klinger het probeerde in te dienen voor de Salon van Parijs, Cerné ("Omsingeld"). Elke titel pelde een beetje meer van het werkelijke onderwerp van het schilderij af: naakte angst in een situatie zonder uitweg.
De setting zelf is veelzeggend. Dit is niet de stad zelf, maar de rafelrand ervan. Het is voormalig landbouwgrond die tijdens Duitslands Gründerjahre-hausse (de snelle industrialisatie en economische bloei in Duitsland en Oostenrijk in de negentiende eeuw, met name na de eenwording van Duitsland in 1871) is opgeslokt door grondspeculatie—land dat al littekens droeg voordat er ook maar iets op gebouwd was. Klinger laat de ruimte tussen zijn figuren wijds en leeg, nog verder uitgerekt door een ongewoon langgerekt canvasformaat en lange, harde schaduwen.
Klinger zou later veel bekender worden om zijn etsen (met name de reeks van tien platen Paraphrase over het vinden van een handschoen) en later om zijn beeldhouwwerk, met als hoogtepunt zijn Beethoven-monument tijdens de Weense Secessietentoonstelling van 1902.
PS Verhalen zoals die van De wandelaar laten zien hoeveel meer er te ontdekken valt als je verder kijkt dan het oppervlak van een schilderij. Leer hoe je verborgen betekenissen, symbolen en historische context blootlegt in onze gratis cursus Hoe kijk je naar kunst.
PPS Even pauze nodig van werk of school? Doe onze quiz en kijk of je kunt raden wanneer deze kunstwerken gemaakt zijn! Voor meer quizzen, zie hieronder.