Kompozycja przestrzenna (4)

Katarzyna Kobro była rzeźbiarką i teoretyczką sztuki, a także jedną z najbardziej postępowych i wybitnych artystek związanych z polską awangardą okresu międzywojennego. Pod wpływem konstruktywizmu odrzucała koncepcje estetyzmu, indywidualizmu i subiektywizmu; zamiast tego postulowała absolutny obiektywizm formy. Jej głównym celem było stworzenie abstrakcyjnego dzieła sztuki opartego na uniwersalnych i obiektywnych zasadach odkrytych poprzez eksperymenty i analizę przestrzeni. Jej twórczość rzeźbiarska uznawana jest za jedno z najważniejszych osiągnięć sztuki awangardowej; powiązana z twórczością Kazimierza Malewicza i Georgesa Vantongerloo, stanowi oryginalną refleksję nad logiką komponowania przestrzeni, która mogła mieć również znaczenie dla architektury.

Pozostawiła po sobie stosunkowo niewielki dorobek pod względem ilościowym, ale o wielkim znaczeniu artystycznym. Po jej śmierci część dzieł musiała zostać zrekonstruowana, aby w pełni docenić nowatorski charakter i śmiałość jej pomysłów. Niektóre prace – głównie te najwcześniejsze – zaginęły i znane są jedynie dzięki zdjęciom lub dokumentom. Niewielka liczba zachowanych dzieł znajduje się głównie w Muzeum Sztuki w Łodzi, a dzisiejszą pracę prezentujemy dzięki temu wspaniałemu muzeum. 

W tekście poświęconym koncepcji przestrzenności we współczesnej rzeźbie, opublikowanym w 1929 roku (Europa, nr 2), Katarzyna Kobro napisała: „… Rzeźba to nic innego jak kształtowanie formy w przestrzeni… jest częścią otaczającej ją przestrzeni… Rzeźba wkracza w przestrzeń, a przestrzeń z kolei wkracza w nią… Łącząc się z przestrzenią, nowa rzeźba powinna stać się jej najbardziej skondensowaną i istotną częścią”. Według Kobro rzeźba, podobnie jak architektura, powinna podlegać odpowiedniemu systemowi konstrukcyjnemu i uniwersalnej zasadzie kompozycji. W ten sposób zbliżyłaby się do wizji architektury przyszłości. Kompozycje linii, płaszczyzn i kolorów neoplastycznych tworzyły nową rzeczywistość opartą na zasadach sztuki – zasadach rządzących jednością rytmów, wymiarów i podziałów. Organizacja przestrzeni miała wywodzić się z rzeźby, ale miała również porządkować inne dziedziny życia i samą rzeczywistość.

P.S. Kobro wierzyła, że abstrakcja może przekształcić nie tylko rzeźbę, ale i samo doświadczenie przestrzeni. Podobne wizjonerskie podejście można dostrzec w dziele Grupa X, Ołtarz nr 1 autorstwa Hilmy af Klint, dostępnym obecnie jako reprodukcja artystyczna w jakości muzealnej.

P.P.S. Czy potraficie rozpoznać te rzeźbiarki? Sprawdźcie się w naszym quizie!