Domenico Ghirlandaio
De beroemde kroniekschrijver van de renaissanceschilders, Giorgio Vasari, schreef over dit werk: “Hij schilderde in tempera, als onderdeel van dit stuk, een Geboorte van Christus dat de verwondering moet opwekken van elke denkende mens, inclusief zijn eigen portret en de hoofden van de herders die zo goddelijk zijn dat ze door de hemel gezonden lijken.”
De Sassetti-kapel is gewijd aan de geboorte van Christus en is opgebouwd rond Ghirlandaio's Aanbidding van de Herders, zijn belangrijkste en meest geroemde werk. Dit altaarstuk werd zowel thematisch als artistiek zo bewonderd dat het door latere schilders op grote schaal werd nagebootst. Ghirlandaio nam zichzelf op in het tafereel en verschijnt tussen de herders. Uniek is dat hij dichter bij het Christuskind knielt dan zelfs de donateurs die in de omringende fresco's zijn afgebeeld, alsof hij de nederige bezoekers – en de toeschouwer – naar het goddelijke wonder leidt. Zijn fijn weergegeven linkerhand wijst naar het kindje Jezus, terwijl zijn rechterhand zijn borst aanraakt, een gebaar dat doet denken aan zijn zelfportretten elders. Met deze dubbele beweging suggereert hij misschien: “Dit heilige kind is voor u geschilderd door mij, Ghirlandaio – de kransenmaker.”
In het midden van de compositie staat een Romeinse marmeren sarcofaag, die als kribbe dient en ook als symbolische link tussen de oudheid en het christendom. Het Latijnse opschrift luidt: “Ense cadens Solymo Pompeii Fulvius Augur Numen ait: quae me contegit urna dabit.” (“Toen hij in Jeruzalem door het zwaard viel, zei de augur Fulvius: De urn die mij bedekt, zal een god voortbrengen.”) Deze oude profetie voorspelt de komst van Christus – de wieg van de Verlosser die uit een heidense tombe oprijst.
Ghirlandaio's Aanbidding verweeft op meesterlijke wijze klassieke verwijzingen met Vlaams realisme. De invloed van Hugo van der Goes' Portinari-altaarstuk, dat in 1483 in Firenze aankwam, is overduidelijk. Florentijnse kunstenaars beschouwden Van der Goes' naturalistische herders en heldere details als revolutionair. Dat was ook het geval bij Ghirlandaio. Zijn ruige herders dringen zich vanaf de rechterkant in de compositie, hun gezichten zijn levensecht weergegeven, terwijl het op het noorden geïnspireerde landschap zich achter hen uitstrekt.
Beste lezers, fijne kerstdagen! Mogen jullie feestdagen vervuld zijn van warmte, verwondering en een vleugje schoonheid – net als jullie favoriete schilderij! :)) Knuffels!
PS Ontdek 10 prachtige afbeeldingen van de Geboorte van Christus! Ken je ze allemaal?